Archive | Tháng Sáu 2017

Vietnam pottery history

Vietnam pottery history. Vietnam ancient pottery – at the Vietnam History Museum and the Vietnam Fine Arts Museum.

 Ceramics is one of the important inventions of our ancestors for thousands of generations, ceramics has been closely linked with the lives of our people. With creativity and deft hands of the potter, pottery Vietnam has become a kind of folk art deep nature.
Traditional pottery
Vietnam traditional ceramic has been around six, seven thousand years. Pottery appeared in the cultural relics of Hoa Binh, Bac Son culture, culture Halong … Then we see the vestiges of the post-Neolithic Phung Nguyen, Dong Dau stage, stage Go Mun. .. traditional pottery our country has achieved high growth and very rich.
In the legend, the appearance of pottery, porcelain as a mystery, sacred “Ceramic powder substance is located deep in the ground, where the devil sacred keepers. Want to exploit to select a good day. Up to the ground, thanks to the brilliant light of the sun which shed plumb new powder turns into ceramic … “
Actually it was just thrilling legends to increase the key part of the engineering ceramic immemorial. In essence ceramic goods born by skillful hands and creative mind of the craftsman. Vietnam History, Volume 1, page 38 reads: “In the period of Phung Nguyen, stoneware processing techniques have reached peak levels. The ax, chisel mallet … different size scales, are made by grinding, sawing drilling, very complete. These bracelets, earrings, beads … stone can be dressed up, comfort, sophisticated trim. These types of ceramics (pots, bowls, cups, pitcher …) with beautiful shape, strong, healthy, much has been made of the hand. Ceramic outer surface covered with decorative patterns with sharp the lines, the elegantly curved, soft, was coordinated, symmetry and harmony. It is an expression of high aesthetic of Vietnam at that time …. “
So industry Phung Nguyen ceramic period (4,000 years from us) in our country has grown. Humans have known that the turntables devised and created things to coating glaze, add the magic beauty of ceramics.
This was a period of Van Lang. Until Aulac, ceramic industry has developed very strong. Occupation baked clay bricks, tiles … also had this date.
I must say ceramics heyday of the period Ly – Tran (Century XI – XIV). That was in the country prosperous, strong economy, strong military and cultural development, peaceful country, every industry is encouraged to thrive.
Pottery, watch out development scattered throughout the country. In every province there are areas made pottery. Just along the river, we met several pieces of clay, pottery shards lingering remnant. Or we meet are eating ranges kilns smoke spiraling up. The ceramics center in our country, emerged from the Ly – Tran, but so far still flourishing career, that’s Bat Trang (Hanoi), Tho Ha, Phu Lang (Bac Ninh), Huong Canh (Vinh Phuc ), Que Vol (Ha Nam Ninh), Chum Thanh (Thanh Hoa) … Each country ceramic industry kept separate. And every place, pottery items have their own characteristics, creating the diversity and richness of the Vietnam Ceramic technology. If said ceramic center in our country, to say to Bat Trang – Tho Ha – Huong Canh. A distinctive character and clearest of all pottery is developed along the river bank watching. Because it means the road transport, and along the river bank clay is the precious raw materials to produce ceramic.
According to documents introduced History of Tho Ha pottery Hebei Culture Company, and material Read Bat Trang pottery, typing documentation of the Institute of Fine Arts, in 1964, said: At about the Ly – Tran had Jewish students (especially students, the new Thai officials from the Tran) was sent to the Song Dynasty porcelain (China) is: Hua Vinh Kieu, who Bo Bat village (Thanh Hoa), Dao Tri Tien, Tho Ha village people (Hebei), Luu Phong Tu, from the village of Ke Sat (Hai Duong). All three of him, you go porcelain ceramic learned profession. After returning home, he selected three good day up in the Red River herd handing ceremony to the villagers. Technology can be classified as follows: Mr. Kieu about Bo Bat, Tho Ha Tien about Mr. Tu of Phu Lang, and:
– Bo Bat Village tyranny of white ceramic.
– Tho Ha Village tyranny of red pottery.
– Village Phu Lang pottery tyranny of yellow, dark.
Half a year after the study, successfully made, the three he took his wares by hand control, offering king view. King saw the beautiful animal, immediately reward the envoys the four words “Middle loving Quan” and gave him a list of three “Launch art philosophy”. Legend, on this occasion, the villagers in the three places are busy and active priestly family. After rising for three weeks of alcohol, people dancing ovation to commend the job he took on the multitudes. After three of his death, three people were respected third place him “Sensei”, ie “The College”.
Ceramic Bo Bat Ward had left off after the North. Along the Red River, a river beach with white clay, they stopped up kilns there, brothel called Bach Ward, later changed to the Bat Trang ward. And today, we popularly known as Bat Trang.
Pottery Ly – Tran thriving, many in number and in quality quarter. Trending two main types of ceramics, are: (1) Ceramics architectural decoration, usually clay to wood, or enamel unique value. For example, patterned tiles to decorate with silhouette, different sizes. Or tile top cows fitted phoenix, dragon head. Or ceramic decorations shaped pointy shaped leaves beginning to mount on the roof or house riem … (2) As for ceramic household, then all genres. Do dishes, warm, casual, cups, jars, jars, jar …
Pottery of this period, in addition to meaningful use in the country, also exported to many other countries.
Each recorded history, from the beginning of the Ly had many countries to trade, barter with our country such as Indonesia, Siam (Thailand) … Go to the twelfth century, the foreign yacht dock our country more crowded. 1149, to set up port Ly Trieu Van Don, to boats on the trading countries. So far, both sides of the harbor along Van Don remaining pieces of pottery in the Vietnam era many producers. In it, there are both pieces of celadon pottery Ly. So, there is no trace to affirm our ancient pottery have reached high levels there?
In our country, where the people themselves caused by foreign. For example: For celadon ceramics of the Ly dynasty made our country is called “Pottery Song” or “map Song”.
Currently, at the Vietnam History Museum and the Vietnam Fine Arts Museum also save a lot of pottery, porcelain of the era of our country. It was to prove vestiges industry in our country the earliest development, and from ancient pottery in our country has occupied an important position in the economy and culture of the nation. Through this, the more we loved more skilful hands and creative minds of the wealthy potter Vietnam. To understand more about the pottery, we want to introduce something about the type of ceramic pottery kilns and ancient in our country.
Ancient pottery kiln
In fact, the principle of the ancient and modern kilns are not much different. It still relies on the basic principle, made up of 3 parts: elected oven, furnace body, chimney systems. Only thing, ancient pottery kiln was small and simple.
Due to the division of use of each type of furnace, it has its own name for the kilns: oven and stove the population. Products ovens primarily serve the court and communicate with the world. And the furnace People are ordinary items for daily living humans, such as cups, bowls, kettles, ovens, pots, jars, jars … As usual, the product in the oven is always first higher technical assistance in civil oven.
According to Do Van Ninh documents (Institute of Archaeology) on the excavation of pottery kilns in Thap (Thuan Thanh) showed that this ceramic kilns Zone 4 oven with the oven-like structure similar to the same. The entire furnace was apparently shaped melon, between wide aneurysm, truncated both ends. The size measured in an oven with the surface and form larger three other furnaces, shows: length 3.35 meters, width near 2 meters. Thus, the size of a compact furnace that time.
Notably is the kilns, most fuel burning bamboo, wood; Unused fuel coal in this period. Through this, it demonstrates the technical standards of the time and baked for self- conscious raw materials available locally very high.
Others, found that the oven is simple structure and creativity; cover oven ancient craftsmen using clay which only covered but not used to fire brick oven and relatives to vote on the oven. Meanwhile, in China, Tang Dynasty ceramic furnace is not very big (usually 3 meters long, 2 meters wide), so that has to be used to fire bricks to build and build chimney fire door.
According to archaeological documentation of Tran Dinh Luyen 1975 (Bac Ninh Department of Culture) tells us more about the area of ​​ceramic kilns, tile of the land in East Yen, Bac Ninh, located on the waterfront at District Five Odd. Other structure of the oven with the oven type Thap. That circular kilns, 1.2 meters in diameter, wall oven with each piece of crockery embankment small barb, 1 meter thick, Grower wall, above shrink gradually style arches. Funnel gourd shaped oven, wall oven up closely, also by land with approximately 0.2 meters thickness.
Through research, pottery kiln in Dong Yen is somewhat more advanced in Thap. But any progress along the kilns through the ages, we see, until the early twentieth century, the new and improved furnace a big step. It was transformed from frog into boiling furnace furnace module form several large pots. Range modality shift to modular wooden bamboo charcoal and oil heaters. These are far-reaching and confirming the immortal vitality of pottery industry
Today, with modern style pottery kiln, it has been designed for continuous round-style oven. It is a form of advanced brick kilns. It is only once the furnace group, and the fire kept burning oven passed from elected oven to elect the other furnace, the fire was kept burning until the day vulnerabilities. These improvements such intelligence, is the source from the primitive pottery kiln Oldtimer …
Glaze the Ly – Tran
Ly – Tran is the prosperity of the ceramic industry. Therefore, ceramic Ly – Tran rich is inevitable.
Before this period, a number of ceramic pottery in the form of wood, which is not sheathed enamelled coat a layer of ceramic, ceramic coat sewn government did not ple, but Tho Ha and Phu Lang ceramics are used to coat. Ceramic coat is a synthesis between soil solution and vegetarians, with vegetarian recipes 1 4 land. Land is pottery, crushed, screened carefully. There is a kind of stone vegetarian and local rust right. Lent must also crushed, screened carefully. There are two kinds of land and vegetarian then, mixed, mixed with water, dissolved into a solution. All the pottery is baked before being dipped into this solution, creating a ceramic mantle. If so bring baked up, is beautiful and ceramics. Or, in addition, we want enamelled enamelled ceramic class shirt.
Be familiar with the typical three types of ceramic Ly – Tran. That is celadon pottery, ceramics brown, blue and white ceramics.
Celadon pottery: Once you have a good ceramic bones, one thick coating a blue enamel cool, like glass in balls, hence called celadon pottery. Celadon pottery at us very valuable, are popular at home and abroad. People often compare us with celadon ceramics of the Song Dynasty Longquan pottery of China.
Ly Dynasty celadon pottery often bone-thin ceramic bars. Go to the Tran dynasty, the ceramic solid bone, thicker. Decorations on ceramics, mostly stylized lotus image. There’s also a number of other topics, such as seminars and decorative flower pots wires running around. There are three forms of decoration on pottery: carved flowers, flower prints and floral cover. Imprinted or embossed flowers, use the mold, while others rely on knife flower tip or a bone head painted ceramic bamboo stick when ground was soft. Embedded carving flowers and bring yeast, yeast stagnate and create photo beautiful decorations. Besides the celadon pottery and exquisite that picky, craftsmen also produce a mass of pottery, sometimes for carpentry, sometimes thin enamel coating yellow, brown, or skin color that eel dull and less glossy. This type of pottery for common use and when baked, it was baked in piles high.
Ly dynasty, pottery hardly write letters. Go to the Tran dynasty, often seen as ham kinds of ceramics with brown inscription “Thien Truong government institutions.”
Brown ceramic flower: It’s kind of ceramic board, to design, certainly, remains thick and coarse pottery. Outside enamel coated ivory or light yellow. Ceramic brown flowers appear at the end of the first Ly Tran.
Decorative form of flower pattern on brown ceramic flower wire usually runs around the mouth rim pottery. In particular, most of the ceramic ribs with brown flowers embossed floral workshop, storks, four-legged animal, fish or shrimp … very lively. The dragon-shaped flowers decorated in brown pottery Ly Tran dynasty with another. It is healthy fat dragon himself, meandering comfortable, unlike the Ly dragon slender body and meandering cramped.
Blue and white ceramics: the name of a white enamelled ceramic septic painted blue decoration.


For a beautiful glaze colors, it is necessary to have good core ceramic bone. Watch out, usually ceramic bone is sandy clay. If pottery, to challenge a number of other impurities such as straw, rice husks or leaves weeds to increase links.
Reference source:
Vietnam’s Vu Joint land occupations From Home

Vietnamese Ceramics and Pottery

Vietnamese Ceramics and Pottery

Vietnam is famous for its splendid blue de Hué porcelain. The most beautiful pieces often have a pearl with a flaming tail persued by a dragon, the symbol of the emperor. Like China, Vietnam has a long history of producing great ceramics. Susan Brownmiller wrote in the New York Times, Bat Trang is “an entire village of narrow mud lanes, artisan workshops, treadle heels, and small cross-draft kilns. Moistened pats of charcoal, straw and manure, used for fuel, were drying in rows on brick walls. Women stoically mixed and stirred vast of wet clay with their feet.”

Bat Trang Ceramic Village (Hanoi) is very old. According to historical documents, products from this village were well known as far back as the 15th century. There are many villages throughout the country that produce ceramics. Some of these villages include Phu Lang in Bac Ninh Province, Huong Canh in Vinh Phuc Province, Lo Chum in Thanh Hoa Province, Thanh Ha in Hoi An (Quang Nam Province), and Bien Hoa in Dong Nai Province.

Vietnamese ceramic is now well known in both the domestic and international markets. Traditional products include kitchen items and trays. The flower-patterned bowls of Bat Trang have been exported to Sweden, the cucumber pots to Russia, and the teapots to France. and porcelain items have been produced in Vietnam for a long time. Ceramic and porcelain products glazed by traditional methods into beautiful art are well known in Bat Trang, Dong Trieu, Thanh Ha and Haiphong. [Source: Vietnamtourism. com, Vietnam National Administration of Tourism ~]

Bui Hoai Mai is writing a book about Vietnamese ceramics. For more information contact him at:

Ancient Vietnamese Ceramics and Pottery

In prehistoric times, most of the designs on the surface of the ceramics were created with sticks while the products were still wet. All of the pottery products from this era had useful applications for household duties and cooking. Most of the pottery products from the Bronze Age were formed on turn tables and had diverse styles. As well as cooking utensils, there were also artistic ceramics and products for tool production. The diverse products were decorated with carved images and covered by a different colored layer of an enamel-like substance. The adornment of pottery products from this period was performed using bronze tools. [Source: Vietnamtourism. com, Vietnam National Administration of Tourism ~]

Iron Age pottery products developed in all regions of the country. These products were produced at low temperatures using somewhat rudimentary techniques. The form and ornamentation of the Iron Age pottery products was quite unique to this period. This craft developed from traditional experience, and from the influence of the Chinese. Architectural pottery, including bricks and tiles, also originated during this time and small simple statues of animals, such as pigs and oxen, were introduced. ~

In his piece “A Historical Overview of Vietnamese Ceramics,” Phan Cam Thuong wrote: “Ceramic making first appeared in Viet Nam during the country’s primitive stages of development when people gave up their wild existence to live in settled communities, and began inventing new tools and household goods. Artifacts found in archaeological sites dating back as far as the middle of the Stone Age, approximately ten thousand years ago, have been discovered at Bac Son. In the Neolithic Era, when the techniques for making stone objects had reached a high level of sophistication, ceramic products of period also began to take on an artistic character. They were no longer rudimentary jars for containing water or pots for cooking. Hoa Loc ceramic products in particular are endowed with rhythmic designs showing original geometric thinking. [Source: “A Historical Overview of Vietnamese Ceramics” by Phan Cam Thuong, Vietnam Art, VietNam Cultural Windows. Phan Cam Thuong is a researcher, art critic and writer of over 12 books in the art and art history fields. He is now a professor at the Hanoi Fine Art University and an acclaimed artist. \+\]

“The invention of pottery probably started from observation of the effect of fire on the surface of the earth. Primitive people must have noticed that on places over which fires had passed, the earth became very hard. They began to dig holes, which were baked and turned into containers for harvested rice or water. All the shapes of ceramic products likewise came into existence in the same natural way. Ancient rice bowl and dishes for instance are shaped like cupped hands the form we make with our hands to hold spring water. Jars and bottles used as containers have the same shape as fruits. \+\

“Knitted and woven products such as baskets and bamboo cages also influenced the shape of early ceramic products. Ancient jars were made by plastering knitted objects with clay before putting them into a kiln. At high temperatures, the knitted cage would burn, leaving on the ceramic jars its traces, which became small decorative motifs. Many ancient ceramic products of the Stone Age in Viet Nam bear such traces of decorative motifs. This is one possible explanation as to how the decoration on the outer surface of pottery was invented. Ceramic objects decorated with rhythmic design came into existence after the emergence of the potter’s wheel. \+\

Today we can accurately reconstruct the process of shaping and decoration employed in each of the three stage of ceramic art of the Bronze Age: Phung Nguyen (4,000 years ago), Dong Dau (3,300 years ago) and Go Mun (3,000 years ago). The processes involved in making ceramic of this period are similar to those still used in the Vietnamese countryside today. The techniques used to decorate ceramic objects of the three above-mentioned stages became the early models for decorative motifs used on the bronze objects of the Dong Son period. Sa Huynh and Dong Son ceramic in period of the Iron Age reached a remarkably high level of technical sophistication, even as precious bronze objects were beginning to come into common use. We must also add that the tools used during this period were primarily made of iron whereas the household goods were often ceramic and instruments made of bronze. Sa Huynh ceramic objects, characterized by their thickness, were generally made in the South of serve as tombs or as containers for possessions of the dead. The interaction between the shaping of bronze objects and that of ceramic is obvious; many of the ancient ceramics have the same shape as the bronze objects and vice versa. \+\

Vietnamese Ceramics and Pottery from the Period of Chinese Domination

In his piece “A Historical Overview of Vietnamese Ceramics,” Phan Cam Thuong wrote: “During the ten centuries of Chinese domination and continual struggles for independence, the Vietnamese went on producing ceramics according to their traditional methods, while trying to learn and adapt techniques of the Chinese version of the craft. [Source: “A Historical Overview of Vietnamese Ceramics” by Phan Cam Thuong, Vietnam Art, VietNam Cultural Windows. \+\]

“Ceramics excavated from Chinese tombs give evidence of the above statement. These include objects brought by Han from China, those produced by the Vietnamese, and those made by the latter according the specifications their Chinese patrons. Ceramics found in Chinese tombs from the areas stretching from Quang Ninh, Hai Duong to Bac Ninh have common shapes of the time: vessel-shaped bowls, tall cups with large mouths, tall vases called dam xoe with slender necks, large mid-sections and bell-shaped bases and terracotta house models in the architectural design of the tu dai dong duong (dwelling of four generations living together). \+\

“It is obvious that bronze objects aesthetically influenced most of these ceramics; the geometric decoration and relief motifs of the ceramic products of the period closely resemble those of bronze objects. Thanks to the high level of technical sophistication and the use of the potter’s wheel, the products were thick-walled (0.5 cm), having solid bodies with a high proportion of silicate and covered with a thin yellow or white glaze. \+\

Ceramic artifacts of the 8th, 9th and 10th centuries have also been excavated; many of these were made in the style of Tam Thai (three colors) ceramics, which flourished under the Tang Dynasty. They are covered with a transparent green glaze which accumulates in places into small lumps forming different patterns, a technique known as the “dripping spectrum” an inelegant name connected with a product considered so precious. \+\

Vietnamese Ceramics and Pottery in the Early Imperial Era

After more than ten centuries of Chinese domination, the Ly and Tran dynasties saw the reestablishment of national independence. During this period, pottery experienced splendid achievements in quality and diversity through large-scale production. Basic elements, including the form, decorations, and colored enamel, were employed t o create beautiful products. The painted decorations were simple, but incredibly attractive. Unique carving characteristics developed and various kinds of enamel were applied. [Source: Vietnamtourism. com, Vietnam National Administration of Tourism]

In “A Historical Overview of Vietnamese Ceramics,” Phan Cam Thuong wrote: “Vietnamese ceramics underwent an extraordinarily creative period during the Ly Dynasty (1010-1225). Craftsmen of this period undoubtedly drew inspiration from the ancient tradition of Vietnamese ceramics as well as from that of the Tang Dynasty’s Tam Thai ceramics and the Celadon porcelain tradition of the Song from China. The jade glazed ceramics of the Ly Dynasty were famous all over the Southeast and East Asian region and were prized for their beauty as far away as the Middle East. Many of the ceramics products of this period were slender in shape and covered with an emerald glaze. The glaze was produced in different shades: pale grayish green, yellow green. Light green, violet green, etc. Decorative motifs covered by the glaze remained distinct and could still be clearly seen. There were also while and black, and iron-brown glazed ceramics, all very pleasing to the eye. All of the ceramics were imbued with the same aesthetic, which underlined other artistic areas such as architecture and sculpture under the Ly Dynasty. [Source: “A Historical Overview of Vietnamese Ceramics” by Phan Cam Thuong, Vietnam Art, VietNam Cultural Windows \+\]

“Alongside the traditional ceramic centers of the Ly period in Thanh Hoa and those of the Tran Dynasty (1226-1400) in the Thang Long (now Hanoi), others were later developed in Quang Yen and Nam Dinh. According to historical documents, mandarins of this period such as Hua Vinh Kieu, Dao Tien Tri and Luu Phong Tu, who served as ambassadors to China, studied Chinese techniques of pottery making, bringing them back to Viet Nam. They taught the art to villagers in Bat Trang (Hanoi), Tho Ha (Bac Giang) and Phu Lang (Bac Ninh province). Bat Trang Village specialized in gom sac trang (white ceramics), Tho Ha in gom sac do (red ceramics) and Phu Lang gom sac vang (yellow ceramics). The white ceramics with blue motifs produced at the time differ very little from one made in Bat Trang Village today. The red pottery of Tho Ha, which was terracotta, consisted mainly of large jars and glazed coffins used in the traditional re-burying of bones of a dead body three years after the initial burial (alt for bones). While the yellow or greenish-yellow “eel skin” pottery is still produced in great quantity in Phu Lang, Tho Ha Village ceased producing it a century ago. \+\

“Terracotta products came into existence earlier than other kinds of ceramics and have continually developed throughout Viet Nam’s history, though only those of the period between the Dinh (967-980), Ly (1009-1225) and Tran (1225-1400) Dynasties reached heights of artistic excellence. Bricks were produced for paving house foundations, constructing walls and miniature towers, tiles for covering roofs, phoenix or dragon-shaped architectural decoration, and incense burners. Binh Son Tower (Vinh Phuc), 14 m high, dating back to the Tran Dynasty, is a perfect terracotta construction down to the smallest details; nothing like it has been built since. \+\

“Just as glazed ceramics were representative of the Ly period, so iron-brown pottery was of the Tran. There are two kind of latter: white background with brown motifs and brown background with white. Ceramics during the Tran period were large and simple in shape: artifacts from this period have a strong and majestic appearance, which conveys the militant spirit of the Tran Dynasty. At the end of the Tran period there also appeared gom hoa lam (white- blue glazed ceramics) and other, which used glazed of various colors between the established jade green and the blue-white glazes or between the brown and the blue-white glazes. Not until the Posterior Le (1427-1527) did white-blue glazed ceramics reach their full development. \+\

Vietnamese Ceramics and Pottery in the Late Imperial Era

Since the 15th century, ceramic started to bear white enamel with blue designs and fabrication techniques improved. Nowadays, some localities are still specialized in producing ceramics, including Bac Ninh Province, Thanh Hoa Province, Nam Dinh Province, and Hanoi.

Phan Cam Thuong wrote: “”Based on the traditional techniques of making white-blue and iron-brown glazed ceramics, Dang Huyen Thong, a pottery collector and famous craftsman of the Mac period (1527-1598), created a new kind of ceramics decorated with geometric designs and motifs in relief. The power and solemnity evoked by the designs of Dang Huyen Thong’s new pottery expressed the turmoil of the 17th and 18th centuries: ceramic art together with other handicraft developed alongside the changing village and urban centers in the context of a country divided by an internal war which lasted for two hundred years. [Source: “A Historical Overview of Vietnamese Ceramics” by Phan Cam Thuong, Vietnam Art, VietNam Cultural Windows \+\]

“After transferring its capital to Hue, the Nguyen Dynasty (1802-1945) also paid attention to the ceramic craft for the service of the court and daily life. New centers of porcelain and ceramic production such as Mong Cai and Dong Nai began to emerge alongside long-established old centers and kilns. The porcelain trade under Qing Dynasty in China and the Nguyen in Viet Nam prospered. Many courtiers of Asia Minor and Central Asian imported Vietnamese ceramics. \+\

“Nowadays modern ceramics are based on traditional techniques of ceramics making which have operated for hundreds of years. What on the past was a glorious craft requiring great skill is today another developing branch of industry. Beside the ancient centers, which are still operating and continue using traditional methods, many new and old communities have begun using imported techniques, such as casting, the use of chemical glazes, and firing in gas or electric kilns. The shapes and decorations of many products now follow international aesthetic tastes. Traditional ceramics, however, retain their own value, an ancient tree amidst an industrial forest. \+\

Bat Trang Markets Its1,000-Year-Old Ceramic

Associated Press reported from Bat Trang: “Nguyen Trong Hung smoothes his weathered hands over a 1.5-metre-tall porcelain vase spinning hypnotically on a potter’s wheel. Years of practice make his movements look effortless as he creates a flawless work based on traditions passed down through generations. Bat Trang, a village on the Red River just outside Hanoi, has been producing ceramics and pottery for 1,000 years and is known throughout Vietnam for its quality and innovative wares. [Source: Associated Press, December 5, 2004 <>]

“And, with communist Vietnam opening its doors to a market economy, artisans like Hung, who were once forced by the government to work for pennies, are now fledgling entrepreneurs dreaming that their village will someday rival France’s famed Limoges porcelain region. “All of the ceramic craftsmen in this village are very proud of the craft we inherited 1,000 years ago from our ancestors,” says Hung, who began learning the trade at age five. “We hope with this project, more people in the world would know about Bat Trang ceramics and that would help to raise the sale of our products to a new height.” <>

“Hung’s family and 26 others from the village of 400 ceramics producers have joined a pilot project – the Bat Trang Porcelain and Ceramics Association – that began promoting their wares in November. They hope that with some expertise from the Mekong Private Sector Development Facility – which is managed by a branch of the World Bank and which has pledged $150,000 over two years for a Web site, a trading center and improved marketing – they can begin selling directly to department stores abroad. <>

In 2003 “the village, which employs an estimated 30,000 people, exported about $23 million US worth of ceramics. It’s a number that project head Len Cordiner hopes to double over the next three years. “I think it’s ambitious, but it’s very doable,” Cordiner says. “To become a household name will take 10 or 20 years, but we may – at least I’m hoping – do reasonably well in the wholesale and retail trade.” There are hundreds of craft villages scattered across Vietnam with skilled artisans making everything from rattan and wrought iron furniture to silks and lacquerware. But Bat Trang is special. <>

“Its history traces back to a site outside the ancient capital of Hoa Lu in northern Vietnam where pottery artisans once gathered. In 1010, the craftsmen moved with the capital to Hanoi, and relics of Bat Trang pottery and ceramics have been unearthed at the site of an ancient citadel there – evidence that even Vietnam’s royal families used wares created by the villagers’ ancestors. Bat Trang products have been found in shipwrecks across Southeast Asia and exhibited in museums worldwide. Foreign experts were surprised to find that some of Bat Trang’s ancient techniques were more modern and sophisticated than expected, similar to relics found in Japan and China, says Duong Trung Quoc, a Vietnamese historian. “The cultural value of the product is its economic strength,” he says. “It helps the foreigners understand Vietnam, and the quality of the product will help them to believe in other products made by Vietnam.” <>

“While still making each item by hand – right down to the intricate scenes and patterns etched on the porcelain – some families are innovating. Three years ago, Hung switched from a coal-fired kiln to one powered by natural gas. It’s 50 percent more expensive, but his pieces are more evenly heated and there is no more messy coal dust or time lost hauling in fuel. Only 30 percent of his output is exported now, but Hung’s family earns about $6,370 annually, far above the national average of about $420 a year and a big change from the poverty and hardship of two decades ago. After the Vietnam War ended in 1975, the communists forced Bat Trang’s villagers to produce bowls and plates that Hung says paid only pennies for a day’s work, enough to buy just over three pounds of rice. It was when Vietnam started opening up the economy and promoting private businesses that the village began making money. Today ceramic-filled shops line both sides of the street leading into the village and a large outdoor market booms near the river. <>

“Cordiner hopes to eventually begin tours to Bat Trang and to create a similar niche like Les Artisans d’Angkor has done in Siem Reap, Cambodia, where craftsmen make lucrative, high-quality souvenirs. “We’re leveraging the history of the town and the history of ceramic production, which are closely tied,” he says. “It’s visible, tangible evidence of history.” <>

15th Century Vietnamese Dish

Describing a 15th–16th century stoneware dish with underglaze cobalt blue decoration, Steven M. Kossak and Edith W. Watts of the Metropolitan Museum of Art wrote: “Though real elephants are large and heavy, the one pictured at the center of this plate seems to float among Chinese-style “wish-granting” clouds. From very early times, the Vietnamese had been influenced by the beliefs and art styles of their large neighbor, China. By the fifteenth century, Chinese blue-and-white ware was famous worldwide and Vietnamese potters had also begun to excel in this borrowed technique in which the designs are painted in cobalt blue on the white porcelain surface. The surface is then coated with a transparent glaze before firing. [Source: Steven M. Kossak and Edith W. Watts, The Art of South, and Southeast Asia, The Metropolitan Museum of Art, New York ><]

Although the clouds and the blue-and-white underglaze technique are derived from China, the way the elephant is portrayed is entirely different. In India, the elephant was an ancient symbol of royalty. In China, ele- phants were imported to add to the grandeur of imperial ceremonies and processions. In Vietnam, elephants were domesticated and were essential vehicles for transporting people and goods. Perhaps that is why the deco- rator of this dish painted the elephant with such familiarity, humor, and affection. The elephant turns as if to admire its loose hide, which is patterned with dot clusters resembling flowers. The curves of its soft chin and large eyes (with eyelashes) create a smiling expression. The rounded outlines of the cloud patterns and the elephant’s tusk, trunk, and body fit harmoniously inside the central circle of the dish. ><

Image Sources:

Text Sources: New York Times, Washington Post, Los Angeles Times, Times of London, Lonely Planet Guides, Library of Congress, Vietnamtourism. com, Vietnam National Administration of Tourism, CIA World Factbook, Compton’s Encyclopedia, The Guardian, National Geographic, Smithsonian magazine, The New Yorker, Time, Newsweek, Reuters, AP, AFP, Wall Street Journal, The Atlantic Monthly, The Economist, Global Viewpoint (Christian Science Monitor), Foreign Policy, Wikipedia, BBC, CNN, Fox News and various websites, books and other publications identified in the text.

© 2008 Jeffrey Hays

Last updated May 2014


Brown pattern and brown ceramics of Ly – Tran dynasties, 11th – 14th century

The brown pattern ceramics of Ly-Tran dynasties were made carefully with thick bone and brown glazed patterns against ivory glazed ground or with brown glaze only. This included types of domestic wares and ceremonial purposes, such as: ewer, tureen, jar, bowl, vase, lamp-stand, basin, cup, plate, box, stupa, urn, stem-cup, statue…

They also include some kinds of large jars. Their typical style was brown inlaid patterns in reserve against an ivory glazed ground. Besides, some had under-glazed brown patterns and ivory glaze which resembling the cobalt blue pattern ceramics. On the other hand, the embossment decoration was also applied.

Their decorative patterns reflect Buddhism and Taoism influence and otherwise human and nature. It also related to the pattern designs of other contemporary ceramics, such as white glazed ceramics, celadon glazed ceramic as well as other materials including stone, terra-cotta, wood, bronze, gold…

Decorative motif:

– Buddhism such as Buddha figure sitting on the lotus petal pedestal, Kinnara and Kinnari, the male and female half-bird and half-human singers for Indra, the Indian Rain God…

– Dragon was not popular but already on the lid of the box or stupa and this is an important mark for defining the date of the object.

– Motif of human activities was exploited and this is one of the most attractive subjects for the antiquity collectors. The spearmen figure exercising of fighting or hunting with sword and shield on their hand reflected the atmosphere of the country in the resistance against Mongol Empire.

– Animal motif as elephant, tiger, horse, deer and birds as cock, peacock, parrot… or aquatic creatures as fish or prawn.

– Vegetation motif as lotus flower, lotus petal band that were carved on the shoulder of the ewer, situla, tureen, plate, vase base, box … In particular, the lotus petal band that was made in different styles was a feature for determining the date of the object. For example, if the lotus petal band is embossed, and the lotus petal is big or small size, long or fat, equal and elaborate, the object can be dated to Ly dynasty. Otherwise, if the lotus petal is flat, and the petal’s top-end is round, the object can be Tran style. The lotus flower patterns could be inlaid or brown glazed were very common on products such as ewer, jar, lamp-stand, urn, tureen… The lotus flower was normally described in various forms: tiered lotus petal pedestal, carved or molded lotus petal collar on the shoulder of jars, inlaid lotus scrolls, inlaid lotus flower and leaves repeated in panels, potted spray and stylized lotus.

The brown ceramics were crafted in the following ways:

– Ivory inlaid patterns in reserve against a brown glazed ground

– Brown inlaid patterns in reserve against an ivory glazed ground

– Unglazed patterns carved through brown glaze

– Under-glaze brown patterns and ivory glaze

Regarding the date of the ceramic:

Based on the data of the inscription, motif of the objects that found through excavations or accidentally, the date of the ceramics could be determined to date: Ly dynasty (11th -13th century), Tran dynasty (13th – 14th century) and Tran-Early Le (14th – 15th century).

Here are some examples of the ceramic:

Ewer of the Ly dynasty can be in shape of a peach, decorated with Kinnari with two hands holding the ewer’s spout, brown glazed on its head, wing, leg and tail, ivory glazed ground. One ewer has a body lobed into lotus petals covered with brown glaze, lotus petal collar on shoulder, bands of brown glaze on neck and shoulder. All decorated being glazed brown under an ivory glaze ground. (see picture)

Ewer in Tran dynasty includes a piece of ewer in elephant shape with driver, ivory glaze ground with brown glazed decorative detail. Or ewer in bulbous body, bending spout, spiral handle, chicken-foot decoration.

In 14th-15th century, brown ewer has a melon shape, dragon-head spout, body carving a round band of flower scroll and elipses between 2 brown paralel lines.

Vase in Ly dynasty has flaring mouth, short neck, globular body, band of tiny circle in brown glazed on the neck and foot. Or in yuhuchun shape, body molded into petal-slices incised with foliage.

Vase at the end of Tran and early Le dynasty has cylindrical shape, heavy rim, flat base, embossed dragon- shape shoulder and two horizontal ears, decorated with three bands of flower and wave in brown glazed on ivory glaze ground.

Basin remnants were found in Thang Long citadel relic. A broken sample of the basin has a thick rim, carving lotus petals, brown and ivory white glaze. Another sample was decorated with lemon flower, cloud pattern and flower scroll.

In the Tran dynasty ceramic site in Da Ton commune (Gia Lam, Hanoi), basins of brown ceramic have been found. They are basins with rim, curved edge, large base, with inlaid brown lotus flower pattern decoration repeated in four panels on exterior, similar to those found in Tam Duong site, Thai Binh province.

Also in Da Ton site, in 1978, an accidental excavation had found two brown basins together with 3 cobalt blue pattern plates. Those two basins have been preserved in Ha Noi Museum. One is decorated with apricot flower band and inlaid brown classic scrolling on ivory white ground. The other was brown glazed on whole exterior, apricot band carving, and inlaid unglazed flower in the lower part. Those artifacts resembled to brown ceramic products in Bat Trang village which located next by Da Ton village, and dated back to 14th-15th century (end of Tran, early Le).

Plates in shape of lotus petals were found in Thang Long sites. They are ones with flat and unglazed bottom and inlaid lotus flower patterns, exterior decorated with 2 or 3 layers of lotus petals, dancing lady decoration on the base. On the rim or around the base can decorate brown glazed tiny rings band.

Statues: Ly dynasty’s statues found in Thang Long site, there was a ewer in parrot shape, standing on flattened round unglazed base, head, wings and legs in brown glazed, ivory glazed ground. A statue of cat in 7,5cm height, in a shape of a cat sitting, brown and ivory glazed.

Tran dynasty’s statues include a ewer in elephant shape with driver, ivory glazed ground with brown glazed decorative detail. Or human heads with hair bound in a turban, 4-5cm height, brown glazed. Or statue of an elephant driver, brown glaze, 10cm height with trunk bent up to the forehead.


* The brown glazed ceramics in Ly and Tran dynasty represent a fascinating development in the history of Vietnamese ceramics. The ceramics of this period had reached to a top level in the style design and decoration. The designs were so sophisticated to turn the objects to be real artworks. The bone were high quality resulted from good filtering and firing. The glaze was shiny and deep making the products beautifully. The motifs exploited were so various, from fauna and floral subjects to Buddhism symbols, especially the lotus.

Brown pattern and brown ceramics of Ly and Tran dynasty are not only high quality but also represent for a spirit of reviving Vietnamese traditional cultural values. For example, the common motif of Dong Son culture as “S” character, dotted line, ladder motif and anticlockwise flying birds…

Dr. Nguyen Dinh Chien (Former Deputy Director of VNMH)

EN: Tran Trang


Bắc Sơn – nền văn hóa tiêu biểu nối tiếp văn hóa Hòa Bình

1. Niên đại và địa bàn phân bố văn hóa Bắc Sơn

Từ khoảng trên dưới 1 vạn năm về trước, chủ nhân các bộ lạc Bắc Sơn đã nối tiếp quá trình phát triển của cư dân văn hóa Hòa Bình. Nhiều hiện vật của văn hóa Bắc Sơn được phát hiện tạo thành lớp trên của văn hóa Hòa Bình trong cùng một di tích cho thấy điều đó.

Tuy ra đời muộn nhưng văn hóa Bắc Sơn có quan hệ gần gũi với văn hóa Hòa Bình và cùng kết thúc thời gian cách ngày nay khoảng 7000 năm.

Cư dân Bắc Sơn sống rải rác trong các hang động, mái đá vùng núi đá vôi gần sông, suối. Thuộc vùng trung, thượng du các tỉnh Hòa Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Bình,… Nhưng chủ yếu ở Lạng Sơn, Thái Nguyên. Tính đến năm 1997, các nhà khảo cổ học đã phát hiện được 50 di chỉ khác nhau thuộc văn hóa Bắc Sơn. Căn cứ vào sự phân bố các di tích, có thể khẳng định, địa bàn cư trú của các bộ lạc người Bắc Sơn đã được mở rộng hơn.

2. Kỹ thuật chế tác công cụ trong văn hóa Bắc Sơn

Cũng giống như người Hòa Bình, cư dân Bắc Sơn sử dụng cuội để chế tác công cụ, song kỹ thuật chế tác đã đạt đến trình độ cao hơn. Họ không chỉ biết ghè, đẽo công cụ mà còn biết mài đá. Trong nhiều hang động thuộc văn hóa Bắc Sơn, các nhà nghiên cứu đã tìm thấy nhiều chiếc rìu bằng đá cuội được mài ở lưỡi, bên cạnh những công cụ được ghè đẽo một mặt kiểu Hòa Bình. Rìu mài lưỡi khá phổ biến trong các di tích văn hóa Bắc Sơn và là công cụ đặc trưng cho nền văn hóa này, các nhà khảo cổ học thường gọi là rìu Bắc Sơn (hay rìu mài lưỡi Bắc Sơn).

Trong kỹ thuật mài, người Bắc Sơn thường chọn những hòn cuội dẹt, dài, đẽo qua loa trên hai cạnh và lưỡi rồi đem mài trên một bàn sa thạch, tạo nên mặt lưỡi phẳng và sắc. Những bàn mài của người Bắc Sơn thường có hình lòng chảo lõm. Cũng có những bàn mài được làm từ phiến đá có những rãnh song song, giữa hai rãnh là phần cong nổi lên. Những chiếc bàn đá mài như vậy đã giúp chủ nhân của văn hóa Bắc Sơn tạo ra được chiếc rìu đá khá sắc bén, với nhiều kiểu dáng khác nhau (như: rìu có vai, rìu có chuôi tra cán, rìu tứ diện được mài cả hai mặt…). Ở di chỉ Đa Bút (Thanh Hóa) người ta đã phát hiện được một số rìu được mài nhẵn toàn bộ hai mặt lưỡi. Rìu mài lưỡi ở Bắc Sơn ra đời cách ngày nay trên dưới 1 vạn năm, có thể xếp vào loại rìu đá mài sớm nhất thế giới. Cũng nhờ có kỹ thuật mài, những chiếc rìu Bắc Sơn sắc hơn rìu Hòa Bình, do đó, năng suất lao động được nâng cao hơn trước[1].

Chủ nhân của văn hóa Bắc Sơn không chỉ có kỹ thuật đá mài trong chế tạo công cụ mà họ còn biết đến kỹ thuật làm đồ gốm. Đặc điểm của đồ gốm Bắc Sơn là có những đồ đựng, đồ nấu có cả miệng loe, đáy tròn. Con người thời bấy giờ đã lấy đất sét nhào với cát để khi nung đồ gốm không bị rạn nứt. Nhìn chung, độ nung gốm thời kỳ này chưa cao, hình dáng đồ gốm còn thô, số lượng đồ gốm còn ít. Có thể nói rằng đồ gốm trong văn hóa Bắc Sơn chưa nhiều, kĩ thuật gốm chưa phát triển. Tuy nhiên, việc xuất hiện đồ gốm trong văn hóa Bắc Sơn đã đánh dấu bước tiến mới về loại hình công cụ trong buổi đầu của thời đại đá mới. Vì vậy, các nhà khảo cổ học thường gọi văn hóa Bắc Sơn là văn hóa đá mới có gốm sơ kì. Việc tạo ra kỹ thuật làm gốm là một trong những dấu hiệu cho thấy văn hóa Bắc Sơn có sự phát triển cao hơn văn hóa Hòa Bình.

3. Trạng thái kinh tế, đời sống xã hội và đời sống tinh thần trong văn hóa Bắc Sơn:

Về đời sống kinh tế

Kỹ thuật chế tác công cụ của cư dân Bắc Sơn có nhiều tiến bộ so với trước (đặc biệt là kỹ thuật mài). Điều đó đã tạo điều kiện thuận lợi cho cư dân Bắc Sơn chế tạo ra được nhiều loại hình công cụ khác nhau từ đá, tre, gỗ, xương, sừng,… Đó là điều kiện tiên quyết để nâng cao hơn nữa năng suất lao động thời kì này lên một bước.

Ở các di chỉ thuộc văn hóa Bắc Sơn đã tìm thấy nhiều chày đá và bàn nghiền hạt; một số bàn nghiền hạt có dấu hiệu bị lõm ở mặt, có thể đây là những bàn nghiền hạt các loại cây trồng của cư dân thời bấy giờ [2].

Tuy nhiên, kinh tế nông nghiệp vẫn chưa giữ vai trò chủ đạo trong đời sống kinh tế – xã hội của con người Bắc Sơn. Hái lượm, săn bắn vẫn là những hoạt động kinh tế chủ yếu của con người thời kì này. Việc tìm thấy trong các hang động cư trú của người Bắc Sơn (như hang Cườm – Lạng Sơn) những đống vỏ ốc, xương thú chất thành một lớp dày tới 3m là một minh chứng cho điều đó. Tất nhiên, với hoạt động kinh tế khá đa dạng bên cạnh hái lượm, săn bắn còn làm nông nghiệp, đánh bắt cá,… đã khiến nguồn thức ăn của người Bắc Sơn có phần đa dạng hơn trước. Nguồn thức ăn phong phú như vậy cũng là cơ sở để con người bấy giờ sống định cư khá lâu dài ở một địa điểm.

Về tổ chức xã hội Bắc Sơn

Giống như giai đoạn văn hóa Hòa Bình, người Bắc Sơn về cơ bản vẫn chưa vượt ra khỏi tổ chức công xã thị tộc mẫu hệ. Tuy vậy, đời sống tinh thần của cư dân Bắc Sơn lại có bước nâng cao hơn đời sống của người Hoà Bình. Chủ nhân của văn hoá Bắc Sơn đã tạo ra nhiều loại đồ trang sức để làm đẹp cho mình, như các loại đồ trang sức làm bằng đá phiến có lỗ đeo, các chuỗi hạt bằng đất nung hình trụ hay hình thoi ở giữa có xuyên lỗ, các loại vỏ ốc biển, vỏ trai, vỏ trùng trục được mài, có xuyên lỗ làm dây đeo… Ở di chỉ mái đá phố Bình Gia (Lạng Sơn), người ta đã phát hiện 28 vỏ ốc biển có xuyên lỗ – một bằng chứng về đồ trang sức của con người thời kì này.

Trong một số hang động ở Bắc Sơn, các nhà khảo cổ học đã phát hiện được những mảnh đá phiến nhỏ, trên đó người nguyên thủy đã khắc lên những đường rẻ quạt, đường tròn hay hình vuông, hình chữ nhật gần nhau. Đó là những điều kiện cho thấy những vật bằng đá phiến hoặc đất sét mà ở trên rìa cạnh của chúng có nhiều đường thẳng được vạch song song tạo thành từng nhóm. Phải chăng đây là những dấu hiệu được đánh dấu hay là những số đếm của con người thời bấy giờ[3]?

Trong cách táng thức, người Bắc Sơn cũng như người Hoà Bình đều có cách chôn người chết khác nhau (như trói chặt người chết, chôn người chết theo tư thế nằm co,…) và thường chôn theo người chết công cụ lao động kèm theo đồ trang sức. Hang làng Cườm (Lạng Sơn) là một khu mộ tập thể cho ta nhiều hiểu biết về cách mai táng của người Bắc Sơn. Có thể, cư dân Bắc Sơn đã có ý niệm rõ ràng về thế giới bên kia – thế giới của người chết và mối quan hệ giữa người sống và người chết (người chết cũng cần sử dụng công cụ lao động và đồ trang sức giống người sống,…).

Tóm lại, văn hóa Bắc Sơn với những đặc điểm của nó đã cho thấy sự liên hệ nối tiếp và phát triển hơn một bước so với văn hóa Hoà Bình: đều sử dụng những viên cuội để chế tác công cụ lao động, đều có nền nông nghiệp sơ khai,… Nhưng văn hóa Bắc Sơn với công cụ phổ biến là rìu mài lưỡi và đồ gốm đã tạo ra những nét đặc trưng riêng so với văn hoá Hoà Bình, tạo nên một nền văn hóa đá mới có gốm ở vùng núi khá độc đáo.

[1] Trương Hữu Quýnh, Nguyễn Cảnh Minh, Lịch sử Vit Nam từ nguyên thủy đến 1858 (Đại cương), NXB ĐHQG, Hà Nội, tr 14.

[2] Trương Hữu Quýnh, Nguyễn Cảnh Minh, Lịch sử Vit Nam từ nguyên thủy đến 1858 (Đại cương), NXB ĐHQG, Hà Nội, tr 16.

[3] Phan Lê Huy, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Minh: Lịch sử Vit Nam, Tập 1, Sđd, tr 33.



Về những chiếc “Dấu Bắc Sơn”: Chức năng và niên đại

“Dấu Bắc Sơn” là tên gọi của một loại bàn mài được phát hiện đầu tiên trong các di tích hang động thuộc thời đại đồ đá ở dải núi đá vôi thuộc huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Tên gọi này do hai nhà khảo cổ học người Pháp là H. Mansuy và M. Colani xác định khi họ nghiên cứu các di tích thuộc văn hóa Bắc Sơn – một văn hóa khảo cổ có niên đại cách ngày nay ước chừng 11.000 – 7.000 năm. Tên gọi “Văn hóa Bắc Sơn” và “Dấu Bắc Sơn” là do họ xác lập.

Về niên đại, Văn hóa Bắc Sơn có thời gian cuối của nó ở vào sơ kỳ thời đại đồ đá mới khoảng 7.000 năm với sự xuất hiện của công cụ cuội mài lưỡi là có thể tin được, song với những chiếc “Dấu Bắc Sơn” cho đến nay vẫn là một tồn nghi chưa có lời giải đáp đầy đủ. Tuy nhiên, giới khảo cổ học vẫn coi “Dấu Bắc Sơn” là tiêu chí chỉ thị tính chất văn hóa và nếu di tích khảo cổ học nào tìm thấy loại di vật này thường được họ xếp ngay vào văn hóa Bắc Sơn. Vậy có đích thực là những chiếc “Dấu Bắc Sơn” là tiêu chí xác định những di chỉ khảo cổ chứa đựng chúng thuộc thời đại đồ đá?

Trong cuộc khai quật hang Ngườm Vài (Thông Nông, Cao Bằng), một di chỉ được xếp vào Văn hóa Bắc Sơn, cũng tìm thấy loại di vật này tuy số lượng so với tổng số di vật đá không nhiều (53/2.040). Cùng với “Dấu Bắc Sơn”, tại đây còn tìm được khá nhiều mảnh gốm vỡ thuộc thời kim khí, mảnh vỡ của công cụ đá mài, chì lưới đánh cá (chế tạo bằng cách khoan – mài), đá có vết và nhiều viên cuội nhỏ có vết mài.

Quan sát “Dấu Bắc Sơn”, ta sẽ thấy chúng là một loại bàn mài dùng vào việc chế tác hay làm sắc rìa lưỡi của một loại công cụ khác có độ cứng cao hơn chúng. Về chất liệu, các “Dấu Bắc Sơn” thường là những viên cuội mỏng dẹt, dài chủ yếu là cuội sét kết hay cát kết mịn có độ cứng không cao lắm, tuy nhiên cũng có những chiếc làm bằng cuội silic hoặc bán quartz có độ cứng cao. Vết mài trên các “Dấu Bắc Sơn” có hình cong khum, một số ít có hình chữ V ngược. Điều đó cho biết loại công cụ được mài có rìa lưỡi vũm với kích thước nhỏ bởi các vết mài chỉ rộng từ 0,5cm đến xấp xỉ 1,0cm, thông thường chỉ trong khoảng 0,5 – 0,7cm. Vết mài trên di vật này thẳng, nhẵn bóng, rìa cạnh của vết mài (kể cả ở hai đầu) sắc gọn. Chất liệu và dấu vết kỹ thuật trên di vật cho hay chúng là những chiếc bàn mài đánh bóng hay “lấy lưỡi” của vật được mài, tức là chúng chỉ dùng vào việc làm tăng độ sắc bén của rìa lưỡi công cụ mà thôi và loại công cụ được mài có độ cứng cao hơn những chiếc “Dấu Bắc Sơn” rất nhiều.

Tuy nhiên, cho đến nay chưa có loại di vật nào tìm thấy trong các hang động thuộc Văn hóa Bắc Sơn có rìa lưỡi vũm tương đương với những chiếc “Dấu Bắc Sơn” đã được phát hiện. Một số người cho những chiếc bàn mài này dùng để mài công cụ xương bởi chỉ có công cụ làm bằng xương mới có hình cong khum mà thôi. Song loại xương có thể sử dụng làm công cụ lại thường là xương ống của động vật lớn như trâu, bò hay hươu, nai nên vết mài vũm nếu có cũng lớn hơn vết mài trên các “Dấu Bắc Sơn” nhiều lần (chỉ có xương ống chân chim hoặc gà mới có kích thước gần tương đương với vết mài của “Dấu Bắc Sơn”). Nên, theo chúng tôi, ý kiến trên khó mà đứng vững được.

Từ dấu vết kỹ thuật còn lưu lại trên các “Dấu Bắc Sơn”, chúng tôi cho rằng chúng được dùng để mài công cụ kim loại. Bởi chỉ có kim loại mới có thể để lại vết mài sắc gọn, nhẵn bóng trên loại di vật này được mà thôi. Và, những chiếc “Dấu Bắc Sơn” ở Ngườm Vài cũng như trong các di chỉ chứa chúng khác không phải là loại công cụ gia công của thời đại đồ đá mà là sản phẩm của thời kim khí. Do vậy, “Dấu Bắc Sơn”, cuội nhỏ có vết mài là những tiêu chí có thể sử dụng để xếp những di tích khảo cổ chứa chúng vào thời kim khí.

(Tác giả: Đào Quý Cảnh)



Văn hóa Bắc Sơn

Văn hóa Bắc Sơn thuộc sơ kỳ thời đại đá mới của người nguyên thủy nảy sinh từ trong lòng văn hóa Hòa Bình.


Văn hóa Bắc Sơn thuộc sơ kỳ thời đại đá mới của người nguyên thủy nảy sinh từ trong lòng văn hóa Hòa Bình. Các di tích thuộc văn hóa Bắc Sơn được phát hiện trong các núi đá vôi Bắc Sơn (thuộc tỉnh Lạng Sơn) và tỉnh Bắc Cạn. Các di tích này cũng tìm thấy trong vùng phân bố của văn hóa Hòa Bình như Hòa Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Bình,…

Cư dân Bắc Sơn mặc dù đã biết đến nông nghiệp nhưng nguồn sống chính vẫn là nhờ săn bắt và hái lượm. Một thành tựu kỹ thuật mới của cư dân Bắc Sơn là đã biết chế tác đồ gốm. Đồ gốm Bắc Sơn thường có miệng loe và đáy tròn. Độ nung của gốm chưa cao. Mặc dù văn hóa Bắc Sơn đã đạt đến trình độ cao hơn văn hóa Hòa Bình, đã là một văn hóa mới có gốm sơ kỳ, nhưng cấu trúc xã hội của cư dân Bắc Sơn vẫn nằm trong khuôn khổ công xã thị tộc mẫu hệ.


Hòa Bình – nền văn hóa tiêu biểu thuộc sơ kỳ thời đại đồ đá mới


Mái đá làng Vành xã Yên Phú (Lạc Sơn), di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia thuộc nền Văn hóa Hòa Bình

Nền “Văn hóa Hòa Bình” là tên gọi nền văn hóa thời kỳ tiền sử – nền văn hóa đặc trưng cho các nước Đông Nam Á lục địa và phía Nam Trung Quốc, trong đó, tỉnh Hòa Bình là địa điểm đầu tiên được phát hiện. Từ việc khai quật các địa điểm di tích hang động tại vùng đá vôi Hòa Bình, năm 1927, nhà khảo cổ người Pháp Madelene Colani đã đề xuất khái niệm “Văn hóa Hòa Bình”. 

Năm 1932, Hội nghị các nhà tiền sử Viễn Đông lần thứ nhất họp tại Hà Nội đã thừa nhận thuật ngữ “Văn hóa Hòa Bình” là thuật ngữ để chỉ một nền văn hóa cổ đại đã xuất hiện và tồn tại trên địa phận nước Việt tiền sử, cách đây vài ba vạn năm; khẳng định Hòa Bình là một trong những trung tâm của người nguyên thủy ở Việt Nam.

“Văn hóa Hòa Bình” có phạm vi phân bố rất rộng trên địa bàn các tỉnh Hà Nội, Hòa Bình, Thanh Hóa, Lai Châu, Sơn La, Thái Nguyên, Hà Nam, Ninh Bình, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Ninh; từ Nam Trung Quốc đến Đông Sumatra (In-đô-nê-xi-a) và hầu khắp các nước Đông Nam Á lục địa. Ở Việt Nam “Văn hóa Hòa Bình” tập trung đậm đặc nhất ở tỉnh Hòa Bình và tỉnh Thanh Hóa.

Do độ đậm đặc các di chỉ của tầng văn hóa này ở tỉnh Hòa Bình, các nhà khảo cổ học đã lấy tên của tỉnh đặt cho nền văn hóa ấy. Niên đại của “Văn hóa Hòa Bình” khoảng 18.000 năm kéo dài đến 7.500 năm cách ngày nay, thuộc thời kỳ đồ đá cũ. Các di chỉ tìm thấy và khai quật ở tỉnh Hòa Bình có khung niên đại cách ngày nay từ 12.000 – 11.000 năm.

Theo M.Colani, cư dân Văn hóa Hòa Bình sống thành từng bầy đàn trong hang động. Họ săn bắn, hái lượm để kiếm sống là chủ yếu. Con người thời đó đã biết sử dụng công cụ cuội với kỹ thuật chế tác ghè, đẽo tạo ra các loại công cụ có hình hạnh nhân, hình đĩa và sau là công cụ hình rìu ngắn.

Theo các nhà khảo cổ, cho đến nay, chúng ta đã phát hiện 72 di tích thuộc văn hóa Hòa Bình, chủ yếu nằm trong các hang động và mái đá. Tiêu biểu như các di tích: động Can, hang xóm Trại, mái đá làng Vành, mái đá Tôm, mái đá Chiềng Khến, hang làng Đồi, hang Muối… Những di vật thường gặp trong văn hóa Hòa Bình là bếp, mộ táng, tàn tích sau bữa ăn, công cụ lao động và các chế tác khác của người nguyên thủy. Những vết tích vỏ trai, ốc, xương răng động vật và vỏ hạt một số loài thảo mộc còn giữ lại trong tầng văn hóa Hòa Bình. Cho đến nay, chúng ta đã tìm được trên 130 địa điểm Văn hóa Hòa Bình và thu thập một khối lượng lớn di vật, xương động vật và di cốt người. Trong 30.120 di vật thống kê ở 65 địa điểm văn hóa Hòa Bình đã khai quật thì đồ đá chiếm gần 28.000 tiêu bản, đồ xương, sừng, nhuyễn thể có 250 tiêu bản,… Có thể thấy đồ đá chiếm ưu thế nổi bật trong Văn hóa Hòa Bình. Kỹ thuật chế tác đá trong văn hóa Hòa Bình còn được các nhà nghiên cứu Hòa Bình gọi là “kỹ thuật Hòa Bình”.

Công cụ đá của cư dân văn hóa Hòa Bình

Sự hiện diện của nền văn hóa Hòa Bình không chỉ là một minh chứng khẳng định Việt Nam là một địa điểm nằm trong khu vực được xác định là chiếc nôi của loài người mà còn cung cấp cho các nhà khảo cổ, các nhà khoa học, các nhà nhân chủng học,… trong nước và quốc tế những cứ liệu khoa học về quá trình chuyển hóa từ người vượn tiền sử tiến lên người hiện đại, phương thức kiếm sống và canh tác, về tổ chức xã hội. Với những di vật hiện có được khai quật tại các di chỉ khảo cổ trong thời gian qua, chúng ta đã phần nào vén bức màn thời gian tìm hiểu sự sống và những nét căn bản của sự phát triển xã hội của tổ tiên tiền sử người Việt đã tồn tại và lưu giữ nền văn hóa nguyên thủy: Văn hóa Hòa Bình. Các di vật tiêu biểu tìm thấy trên đất Hòa Bình phản ánh đời sống xã hội và các phương thức sinh sống của người tiền sử Hòa Bình:

Con người Hòa Bình trong thời kỳ đá mới cư trú chủ yếu trong các hang động, ở các thung lũng nhỏ, gần như khép kín. Lịch sử lâu đời của Hòa Bình còn để lại dấu ấn trong dãy núi đá vôi trùng điệp chạy dài từ Tây Bắc qua các huyện trong tỉnh đến các huyện ven đồng bằng. Bề dày lịch sử của Hòa Bình nằm trong các hang động đá vôi và mái đá có di tích cư trú và sinh sống của người nguyên thủy như các hang: Muối (Tân Lạc), Sào Đông (Kim Bôi), Tằm (Lương Sơn), mái đá làng Vành (Lạc Sơn), Đồng Nội, Hào (Lạc Thủy),… ốc núi, ốc suối, trai, trùng trục… là các loại thức ăn tự nhiên, thường xuyên của cư dân Hòa Bình thời đó. Loại thức ăn này được khai thác từ các con suối và dãy núi đá vôi là chủ yếu. Cư dân thời đó còn săn bắt thú rừng. Nhiều di cốt động vật hóa thạch đã được tìm thấy ở hang xóm Trại, động Can, mái đá Đa Phúc,… là minh chứng khoa học. Về cách thức săn bắt thú rừng, cư dân nơi đây đã biết sử dụng các dụng cụ chủ yếu làm bằng tre, gỗ, xương. Trong môi trường sống đa dạng và phức tạp ấy, cư dân còn biết khai thác thức ăn từ nguồn thực vật. Kết quả phân tích bào tử phấn hoa thuộc các hang động cho thấy có tới 22 loài bào tử và trên 40 loài phấn hoa.

Hệ thống hang động phong phú ở Hòa Bình từng là nơi sinh sống của người Hòa Bình thời tiền sử.

Ảnh: Một góc hang núi Đầu Rồng (Cao Phong).

Cư dân cổ ở Hòa Bình đã có hiểu biết về môi trường tự nhiên và lựa chọn được nơi cư trú thích hợp, đồng thời có thể triển khai hiệu quả hoạt động săn bắn, hái lượm. Trong 72 di chỉ hang động, có tới 60% di chỉ nằm ở độ cao từ 10 đến 20m so với mặt bằng thung lũng, gần sông suối. Nơi sinh hoạt là phần thoáng đãng nhất gần cửa hang. Các hang này phân bố thành từng cụm từ 3, 4 đến 10 hang vây quanh một thung lũng, có sông, suối uốn lượn qua lòng thung lũng. Như cụm 5 di tích hang làng Gạo, hang Đồng Giẽ, mái đá Đồng Giẽ, làng Vôi, làng Đồi. Về hướng hang, phần lớn có cửa hướng Đông Nam hoặc Tây Bắc: không những tránh được gió mùa Đông Bắc về mùa lạnh mà còn nhận được tới mức tối đa nhiệt và ánh sáng từ các mùa trong năm,… Chỉ có một số nhỏ cư dân sinh sống ở ngoài trời, bên các thềm sông. Ở mỗi cụm này, các di tích Hòa Bình khá đồng nhất về văn hóa, ổn định về kỹ thuật chế tác công cụ và tương đồng về phong tục mai táng.

Trong sinh hoạt kinh tế của cư dân Hòa Bình, tuy săn bắn, hái lượm không giữ vị trí độc tôn, song vẫn là ngành kinh tế chủ đạo và trồng trọt mới nảy sinh. Trong mức độ nào đó, kinh tế sản xuất của cư dân thời tiền sử vẫn ở dạng sơ khai, nguyên thủy nhất. Ở một số di tích như hang xóm Trại đã phát hiện được dấu vết những hạt thóc, vỏ trấu, hạt gạo cháy. Điều đó cho thấy rằng: cách ngày nay khoảng trên 1 vạn năm, cư dân Hòa Bình là một trong những cư dân đầu tiên phát minh ra nông nghiệp và Việt Nam – Hòa Bình là một trong những trung tâm phát minh nông nghiệp sớm nhất thế giới. Về công cụ sản xuất, người cổ Hòa Bình đã biết sử dụng nguyên liệu tại chỗ là các cuội sông, suối để chế tác công cụ. Kỹ thuật phổ biến là bổ cuội, ghè đẽo và đập bẻ – chặt ngang, ngoài ra còn có kỹ thuật mài. Cư dân Hòa Bình cổ đã biết tạo ra một chuỗi công cụ (công cụ đá, xương, đồ dùng bằng tre, gỗ),…

Về tổ chức xã hội, người Hòa Bình thời tiền sử đã tiến từ giai đoạn bầy người đến bộ lạc. Mỗi hang động là một đơn vị cư trú. Mỗi đơn vị cư trú có một số gia đình. Trong hang có di tích bếp lửa hoặc vài đống tro phân bố ở trung tâm hoặc chếch về phía cửa hang. Khuynh hướng phát triển của các bếp lửa nhỏ dần về kích thước và tăng thêm về số lượng. Nếu coi những bếp lửa lớn chiếm gần hết diện tích hang ở tầng văn hóa Sơn Vi là một gia đình lớn gồm nhiều thế hệ thì những bếp nhỏ trong các di chỉ của Hòa Bình là dấu hiệu của gia đình nhỏ.

Đặc điểm phân bố theo từng nhóm di tích và mỗi nhóm chiếm cứ một vài ba thung lũng là một kiểu tập hợp cư dân dựa trên quan hệ huyết tộc và quan hệ địa vực, một thứ “làng xã” cổ xưa nhất được biết đến hiện nay trong thời tiền sử Việt Nam, nó hoàn toàn phù hợp với trình độ cư dân vốn khai thác hệ sinh thái phổ tạp.

Qua các di cốt tìm thấy trong các di chỉ mộ táng, theo các nhà khảo cổ học, có thể hình dung con người Hòa Bình thời tiền sử có đặc điểm như sau: tầm vóc to, khỏe mạnh; sọ thuộc loại dài và cao; mặt thuộc loại rộng, hốc mắt trung bình, hốc mũi rộng; độ mòn răng thấp; có người thọ tới 70 tuổi. Cư dân Hòa Bình có các hình thức mai táng với nhiều tập tục khác nhau. Đối với người Hòa Bình cổ, người chết không có nghĩa là hết tất cả mà đó chỉ là chuyển từ thế giới này sang thế giới khác. Vì thế, trong mộ táng, chúng ta gặp những đồ tùy táng như công cụ đá, đồ trang sức bằng vỏ trai, vỏ ốc hoặc xương răng thú.

Người Hòa Bình tiền sử chưa có chữ viết nhưng họ có một loạt ký hiệu và hình vẽ trên đá để ghi lại những ký ức, miêu tả hiện thực, thế giới xung quanh,… Người Hòa Bình thời tiền sử không giam mình trong vùng núi sâu mà đã bắt đầu tiến ra dọc theo những thung lũng sông, suối, hướng tới vùng đồng bằng thấp, những di vật như vỏ ốc biển trong hang, mộ đã phần nào nói lên điều này. Đó là một trong những đặc trưng về loại hình di tích của văn hóa Hòa Bình, đồng thời cũng là sự phát triển của văn hóa Hòa Bình.

Nguồn:, tổng hợp.


Sưu tập công cụ cuội văn hoá Sơn Vi

Văn hóa Sơn Vi là di chỉ văn hóa được lấy tên theo địa phận xã Sơn Vi, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ là nơi đã phát hiện đầu tiên các công cụ cuội ghè, đẽo. Tập trung chủ yếu tại các di chỉ: Sơn Vi, Vườn Sậu, Sóc Lọi, Làng Nghìa, Núi Thắm, Phân Đậu, Phân Muồi, Núi Nỏn,…

Cho đến nay các nhà khảo cổ học đã phát hiện 105 địa điểm của địa bàn tỉnh Phú Thọ, trên 230 địa điểm Sơn Vi trong cả nước. Nhiều nhất là ở tỉnh Phú Thọ 105 địa điểm, Yên Bái 39 địa điểm, Sơn La 22 địa điểm, Lai Châu 18 địa điểm, Bắc Giang 13, Lâm Đồng 2, Quảng Trị 1,… Qua các hiện vật thu được trên địa bàn cả nước cũng như trong tỉnh Phú Thọ các nhà nghiên cứu xác định rằng văn hóa Sơn Vi thuộc giai đoạn hậu kỳ đá cũ lấp vào khoảng trống lịch sử từ sơ kỳ đá cũ lên sơ kỳ đá mới. “Văn hóa Sơn Vi có niên đại mở đầu vào khoảng 23.000 năm chấm dứt vào khoảng 11.000 năm cách ngày nay” (Hà VănTấn, Nguyễn Khắc Sử, Trình năng Chung, 1999);


Địa bàn phân bố Sơn Vi khá rộng, không chỉ ở phía Bắc mà còn ở Bắc Trung Bộ, phân bố không đồng đều trên hai loại hình cơ bản: Loại hình hang động – mái đá phân bố rải rác, đan xen ở vùng núi đá vôi Tây Bắc và Bắc Trung Bộ, ở những hang cao và đầu nguồn các con suối. Và loại hình đồi gò – thềm sông: Các địa điểm Sơn Vi tập trung thành 4 vùng hay 4 nhóm lớn: Trung lưu sông Hồng; thượng lưu sông Đà; thượng lưu sông Lục Nam và thượng lưu sông Cả.

Từ trước đến nay các nhà khoa học đã chứng minh một trong những nguồn hợp hình thành văn hóa thời Hùng Vương là các văn hóa tiền Đông Sơn kế tiếp nhau ở lưu vực sông Hồng, với các văn hóa Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn. Việc phát hiện văn hóa Sơn Vi cho chúng ta biết được tổ tiên xa xăm hơn trên đất tổ Vua Hùng dựng nước.

Từ khi phát hiện ra nền văn hóa này vào năm 1968, các nhà khoa học có rất nhiều điều phải bàn như: Niên đại văn hóa Sơn Vi, địa bàn cư trú, sự có mặt của văn hóa Sơn Vi trong hệ thống di chỉ thuộc khu vực Đông Nam Á, vấn đề mảnh tước trong văn hóa Sơn Vi, dấu tích di cốt động vật,… Ở đây thông qua bộ sưu tập này Bảo tàng Hùng Vương giới thiệu với người xem về loại hình công cụ, nguyên liệu, chất liệu, kỹ thuật chế tác, chức năng sử dụng các công cụ của cư dân Sơn Vi đó là một trong những cách thức trong việc xác định mối quan hệ về bước chuyển biến từ văn hóa Sơn Vi (hậu kỳ đá cũ) lên văn hóa Hòa Bình (Sơ kỳ đá mới).

Trong hơn một thế kỷ qua ngành khảo cổ học đã có những đóng góp không nhỏ trên địa bàn vùng đất tổ với những phát hiện khảo cổ: Văn hóa Sơn Vi (cách ngày nay 11 vạn năm), Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn (đến 2000 năm). Hiện nay trong kho hiện vật Bảo tàng tỉnh Phú Thọ đang lưu giữ rất nhiều bộ sưu tập quý giá là các văn hóa sơ sử kế tiếp nhau tương ứng với thời kỳ Hùng Vương ở lưu vực sông Hồng và có một bộ sưu tập hiện vật có ý nghĩa giá trị lịch sử hết sức to lớn đối với tiến trình lịch sử của dân tộc, đó chính là bộ sưu tập công cụ cuội của nền văn hóa Sơn Vi được trưng bày trong hai tủ với số lượng hơn 40 công cụ với đầy đủ các loại hình.

Các nhà khảo cổ khẳng định: “Đặc trưng nổi bật trong công cụ đá văn hóa Sơn Vi là việc sử dụng cuội sông, suối để chế tác công cụ. Đó là nguồn nguyên liệu tại chỗ được người xưa tuyển chọn có hình dáng khá ổn định đối với từng loại hình và từng nhóm di vật cụ thể.” (Hà Văn Tấn – Nguyễn Khắc Sử – Trình Năng Chung 1999, 129). Về chất liệu các loại đá trong sưu tập Sơn Vi thường được xác định dựa vào màu sắc để đoán nhận. Theo các công trình đã công bố đều thống nhất chất liệu được người Sơn Vi sử dụng là đá Quartzite đôi khi có cả đá cát kết, basalte, porphyrite, phtanite, bộ sưu tập Sơn Vi trong Bảo tàng tỉnh Phú Thọ được xác định là đá Quartzite.

Về loại hình và kỹ thuật chế tác: Công cụ đặc trưng của loại hình văn hóa Sơn Vi được chia làm hai nhóm: công cụ cuội nguyên bao gồm chày, bàn nghiền, hòn ghè và nhóm công cụ cuội ghè đẽo. Trong các sưu tập Sơn Vi nhóm công cụ cuội nguyên rất ít, nhóm công cụ cuội ghè đẽo có số lượng nhiều và loại hình phong phú, sưu tập công cụ cuội trong Bảo tàng chủ yếu là nhóm công cụ cuội ghè đẽo bao gồm:

Những công cụ rìa lưỡi ngang: Kích thước trung bình chiều dài từ 9cm đến 12cm, chiều rộng từ 7cm đến 9cm, lưỡi hẹp, thân dài ghè ít lớp, góc lưỡi nhỏ. Với loại hình công cụ này cho thấy đã được cư dân Sơn Vi sử dụng kỹ thuật ghè đẽo là chủ yếu, những loại công cụ này thường được ghè vài nhát, ghè một lớp theo hướng, có đốc cầm dài. Cũng vẫn loại hình công cụ rìa ngang nhưng thân cuội cực ngắn, ghè sát đến phần đầu hẹp viên cuội được gọi là núm cuội, khiến cho viên cuội có đốc cầm cực ngắn (10,5 x 6,5 cm).

Những công cụ rìa lưỡi dọc với lưỡi dài, thân ngắn, ghè ít hoặc nhiều lớp, góc lưỡi hẹp hoặc lớn, loại công cụ này được làm từ loại cuội bầu dục dẹt, mỏng. Kỹ thuật ghè tạo một lớp lưỡi ghè mỏng chạy dọc theo chiều dài của viên cuội. Kích thước chiều dài từ 11cm đến 13cm, chiều rộng từ 3cm đến 6cm.

Công cụ phần tư viên cuội được sử dụng kỹ thuật bổ cuội, chặt bẻ sau đó các loại công cụ này được sử dụng kỹ thuật ghè, đẽo tạo rìa tác dụng từ cuội bổ. Kỹ thuật chặt bẻ trong Sơn Vi tạo ra công cụ phần tư viên cuội (chiều dài từ 9cm đến 13cm, chiều rộng từ 5cm đến 8cm), còn trong văn hóa Hòa Bình tạo công cụ rìu ngắn. Sử dụng công cụ từ cuội bổ chính là tận dụng nguồn nguyên liệu trong điều kiện khan hiếm và giảm thiểu quy trình ghè đẽo tạo rìa tác dụng.

Bộ công cụ rìa lưỡi xiên tại Bảo tàng có kích thước (chiều dài từ 7cm đến 15cm, chiều rộng từ 4,7cm đến 12cm) làm từ cuội dẹt, ghè một mặt, thường cuội mỏng ghè ít lớp, cuội dày ghè nhiều lớp. Loại công cụ này còn được gọi là công cụ lưỡi lệch.

Ngoài ra trong bộ sưu tập này còn có các loại công cụ hai rìa, ba rìa, công cụ mũi nhọn, công cụ đa rìa, một số mảnh tước, vẫn sử dụng kỹ thuật ghè đẽo là chủ yếu. Trong loại hình công cụ đa rìa kỹ thuật ghè được sử dụng để ghè hết một mặt lớn của vỏ cuội tự nhiên, được ghè từ một lớp đến nhiều lớp khác nhau tạo thành rìa cạnh sắc.

Như vậy trong văn hóa Sơn Vi kỹ thuật ghè đẽo được sử dụng chủ yếu trên hòn cuội tự nhiên, kết hợp với bổ cuội để tạo phần tư viên cuội làm công cụ trong điều kiện tận dụng nguyên liệu tại chỗ và kỹ thuật chặt bẻ là một thủ pháp đặc thù trong kỹ thuật Sơn Vi. Chặt bẻ là khâu thứ hai tiếp theo sau khi đã tạo ra được công cụ có rìa lưỡi. Chặt đôi công cụ rìa dọc để tạo ra được công cụ phần tư cuội, chặt đốc công cụ rìa lưỡi hẹp để tạo ra những chopper đốc ngắn và phẳng. Cũng vẫn sử dụng các kỹ thuật ấy đến văn hóa hòa Bình đã có một bước phát triển hơn tạo thành rìu đá kết hợp với kỹ thuật mài.

Về công dụng: Các loại công cụ trên được cư dân Sơn Vi sử dụng hàng ngày như những loại dụng cụ chặt, cắt, đập, giã, nghiền trên các vật dụng sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày như rau, cỏ, thịt thú rừng,… Từ những chứng tích về văn hóa Sơn Vi ta có thể hình dung đôi nét về cuộc sống của cư dân lúc đó: họ sống trên những hang cao, đầu nguồn các con suối và đồi gò thấp, ven sông, dựa vào kinh tế săn bắt hái lượm, chưa có kinh tế sản xuất nông nghiệp, chưa biết làm đồ gốm. Tại Phú Thọ văn hóa Sơn Vi tập trung chủ yếu tại vùng ngã ba sông, đồi gò của huyện Lâm Thao, ngoài ra còn có ở vùng đồi gò dọc bờ sông Thao và sông Lô thuộc các huyện Thanh Ba, Hạ Hòa, Đoan Hùng, Cẩm Khê, Phù Ninh, Tam Nông,…

Thông qua bộ sưu tập này chúng tôi muốn giới thiệu đến đông đảo bạn đọc về một nền văn hóa xa xôi mà Phú Thọ vinh dự, tự hào mang tên nền văn hóa đó, văn hóa Sơn Vi – Phú Thọ là một trong những trung tâm thời đại đá cũ của Việt Nam, lấp vào khoảng trống lịch sử từ sơ kỳ đá cũ lên sơ kỳ đá mới, giúp các nhà khoa học khẳng định một cách chắc chắn về nguồn gốc của con người thời kỳ tiền Hùng Vương và Hùng Vương trên vùng đất cổ của Tổ quốc.


Di chỉ khảo cổ học Thần Sa (Thái Nguyên)

1. Tên di tích: Khu di tích khảo cổ học Thần Sa
2. Loại công trình: Khu vực khảo cổ
3. Loại di tích: Di tích khảo cổ học
4. Quyết định: Đã xếp hạng di tích lịch sử, văn hoá cấp quốc gia: theo quyết định số 147/VH-QĐ ngày 24 tháng 12 năm 1982
5. Địa chỉ di tích: Xã Thần Sa, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.
6. Tóm lược về thông tin di tích:
Khu di tích Thần Sa nằm gọn trong địa phận xã Thần Sa, huyện Võ Nhai, cách thành phố Thái Nguyên khoảng 25 km theo đường chim bay về phía Bắc. Những dãy núi đá vôi dày đặc thuộc phần cuối của sơn hệ Bắc Sơn và những dải thung lũng hẹp dọc theo đôi bờ sông Thần Sa là nét đặc trưng của địa hình Thần Sa. Chính trong các hang động ở Thần Sa, vào những năm 70 – 80 của thế kỉ XX các nhà khảo cổ học Việt Nam đã phát hiện được một loạt các di chỉ khảo cổ có niên đại từ trung kì đá cũ đến sơ kì thời đại đồ đá mới (30.000 năm đến 10.000 năm cách ngày nay) như: Phiêng Tung, Ngườm, Nà Ngùn, Thắm Choong, Hạ Sơn1, Hạ Sơn 2,…

Từ La Hiên (cây số 22 – Quốc lộ 1B Thái Nguyên – Lạng Sơn) đi thẳng đến trung tâm xã Thần Sa, sau đó xuyên qua bản Trung Sơn của người Tày, đi dọc sông Thần Sa, chỉ khoảng 1km là tới chân núi Mèo. Hang Phiêng Tung nằm giữa núi Mèo, ở độ cao khoảng 50m so với chân núi. Phiêng Tung nghĩa tiếng Tày là cao và bằng phẳng. Do từ bản Trung Sơn nhìn lên thấy cửa hang giống như miệng con Hổ đang há ra nên dân trong vùng gọi là hang Miệng Hổ. Hang rộng và thoáng, có hai tầng. Tầng trên nhỏ, không có tầng văn hoá. Tầng dưới cao 10m, rộng 10m, sâu 20m, rất thuận tiện cho người nguyên thuỷ cư trú. Qua 4 đợt khai quật vào các năm 1972, 1973, 1980 các nhà khảo cổ học đã thu thập được 659 công cụ đá với nhiều loại hình công cụ “khác lạ về kỹ thuật chế tác”. Đó là các loại: Công cụ hòn cuội, công cụ mũi nhọn, công cụ mảnh cuội, công cụ mảnh tước.

Mái đá Ngườm, di chỉ quan trọng nhất của khu di chỉ khảo cổ học Thần Sa, nằm trên sườn núi phía Bắc dãy núi Ngườm, thuộc bản Trung Sơn, cách Phiêng Tung chừng 1km về phía Nam. Đây là một mái đá khổng lồ, chiều rộng chừng 60m, chiều cao 30m, nằm ở độ cao 30m so với mặt sông Thần Sa chảy ngang trước mặt. Hố khai quật của di chỉ Ngườm cho thấy địa tầng có 4 tầng văn hoá khảo cổ. Những di vật đá đặc trưng của nền văn hoá Bắc Sơn, Hoà Bình, Sơn Vi nằm ở tầng 1, tầng 2, ở tầng 3 thuần các công cụ đặc trưng của Ngườm. Và ở tầng văn hoá thứ 4, là hàng vạn công cụ đá kiểu Phiêng Tung. Ở Phiêng Tung và Ngườm, những công cụ mũi nhọn, công cụ nạo và kỹ thuật gia công lần thứ hai giống những công cụ và kỹ thuật điển hình của văn hoá Mút-xchi-ê, nền văn hoá tiêu biểu cho thời đại trung kì đồ đá cũ thế giới và gần gũi với nền văn hoá Trung kỳ đá cũ Ấn Độ Nevasien.

Những phát hiện khảo cổ học ở Phiêng Tung và Ngườm đã giúp các nhà khảo cổ học xác định được: Ở Thần Sa, ở Việt Nam có một nền văn hoá khảo cổ đá cũ – văn hoá Thần Sa. Chủ nhân của nền văn hoá Thần Sa là những người Homo Sapien (người khôn ngoan). Lần đầu tiên ở Việt Nam Giáo sư Hà Văn Tấn đã xác lập một kỹ nghệ khảo cổ học mới “Kỹ nghệ Ngườm”. Tại thung lũng Thần Sa, ngoài hai địa chỉ quan trọng nhất là Ngườm và Phiêng Tung, trong vòng bán kính vài cây số kể từ di chỉ Phiêng Tung còn có tới gần 10 di chỉ từng là nơi cư trú của người nguyên thuỷ. Đó là Ranh 1, Ranh 2, Ranh 3, Nà Ngùn, Nà Khù, Hạ Sơn 1, Hạ Sơn 2, Thắm Choong,…Thần Sa là nơi người nguyên thuỷ đã sống liên tục trong thời gian dài vài chục nghìn năm, từ thời đại đá cũ đến hậu kỳ đá mới, là nơi mà các phát hiện khảo cổ quan trọng đã góp phần chứng minh sự xuất hiện và phát triển liên tục của con người thuộc các nền văn hoá khảo cổ trên đất Việt Nam, từ Núi Đọ qua Thần Sa, Sơn vi, Hoà Bình, Bắc Sơn,… để bước sang thời sơ sử – thời đại kim khí với nền văn hoá Đông Sơn rực rỡ. Ở Châu Á chỉ có di tích Lang Giong Riêng của Thái Lan và Bạch Liên Động ở Trung Quốc có nhiều điểm tương đồng với di tích khảo cổ học Thần Sa.

Do có một ý nghĩa quan trọng về mặt khoa học, có một vị trí đặc biệt trong việc tìm hiểu về lịch sử tiến hoá của con người nguyên thuỷ trên đất Việt Nam nói riêng và cả vùng Đông Nam Á lục địa, khu di tích khảo cổ học Thần Sa được Nhà nước xếp hạng Quốc gia năm 1982 và được Bộ Văn hoá Thông tin đưa vào mục Di tích đặc biệt của Quốc gia.


Hang Thẩm Khuyên (Lạng Sơn) – Di chỉ thời đại đồ đá cũ


  1. Tên di tích: Hang Thẩm Khuyên
  2. Loại công trình: Hang động – cổ sinh
  3. Loại di tích: Di chỉ khảo cổ
  4. Quyết định: Đã xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia theo quyết định số 2015 QĐ/BT ngày 16 tháng 12 năm 1993 của Bộ văn hóa – Thông tin.
  5. Địa chỉ di tích: Thôn Còn Nưa – xã Tân Văn – huyện Bình Gia – tỉnh Lạng Sơn
  6. Tóm lược thông tin về di tích:

Khu di tích Thẩm Khuyên là một di tích khảo cổ học cổ sinh dạng hang động, nơi phát hiện những dấu tích của người và động vật cổ ở nước ta. Di tích hang Thẩm Khuyên nằm trên dãy núi đá vôi tên địa phương là dãy Phia gà thuộc dãy núi đá vôi Điềm He – Bình Gia, cách thị trấn Bình Gia 7km, cách thành phố Lạng Sơn 68 km về hướng Đông nam, cửa hang hướng ra quốc lộ 1B về hướng Đông bắc. Chạy song song với dãy núi này là dãy núi đất cây cối mọc không rậm rạp lắm; khoảng cách giữa hai dãy núi khoảng 700m tạo nên một thung lũng và nhân dân địa phương đã khai phá làm những thửa ruộng bậc thang để trồng trọt. Quốc lộ 1B chạy xuyên qua thung lũng này và cách di tích chừng 100m. Du khách có thể đến với di tích bằng các phương tiện ô tô, xe máy, xe đạp là thuận tiện nhất.

Cửa di tích cao hơn mặt thung lũng khoảng 21m, toàn bộ hang dài 30m; hang chia làm 2 phần rõ rệt có vách ngăn đôi; mặt nền giữa hai hang cao thấp khác nhau. Hang trên có cửa hang dài 9m, rộng 4m, cao 5m, hang dưới mặt cửa dài 20m, rộng 30m, cao 10m. Phần hang dưới có nhiều ngách ăn sâu vào trong lòng núi. Di tích này là nơi đã phát hiện ra những lớp trầm tích; những tầng văn hóa trong những giai đoạn khác nhau, phát hiện ra những mẫu hóa thạch tồn đọng của một số loại động vật và người nguyên thủy.

Năm 1964, cuộc điều tra hỗn hợp giữa cán bộ Viện khảo cổ Việt Nam và tiến sĩ HD Kahle Viện cổ sinh CHDC Đức (cũ) đã khai quật thám sát di tích này. Tháng 5 năm 1965 Tổ cổ sinh đệ tứ kì Viện khảo cổ học Việt Nam đã khai quật di tích. Tháng 12 năm 1965 cuộc khai quật kết thúc, kết quả đã thu được một số mẫu hóa thạch xương động vật trong lớp trầm tích đá nhạt và vàng nhạt nằm xen kẽ nhau, các hóa thạch thu được là những chiếc răng rời phần lớn chân răng đã bị hủy hoại do các loài gặm nhấm, vài chục chiếc răng hóa thạch của đười ươi voi răng kiếm, hàng trăm răng khỉ đuôi dài, 9 chiếc răng người vượn, 1 chiếc răng vượn khổng lồ. Hầu hết răng hóa thạch của người ở đây đều mang tính chất đặc tính nguyên thủy. Tháng 5 năm 1993 đoàn nghiên cứu cổ sinh hỗn hợp Mỹ – Úc đã tiến hành thám sát nghiên cứu và thu lượm một số mẫu trầm tích và hóa thạch mang về nghiên cứu. Trên cơ sở nghiên cứu có thể khẳng định di tích Thẩm Khuyên này đã có niên đại cách ngày nay vào khoảng 250.000 năm thuộc thời kỳ trung kỳ Cảnh Tân. Hiện nay tất cả các hiện vật hóa thạch này đang được lưu giữ và bảo quản tại kho và phòng lưu trữ Viện khảo cổ học Việt Nam tại Hà Nội, gồm: Răng đười ươi, bộ ăn thịt (họ mèo, họ gấu…), bộ có vòi (họ voi cổ, họ voi), bộ guốc lẻ (họ tê giác, họ lợn có vòi), bộ guốc chẵn (họ lợn, họ hươu),…

Phát hiện ra di tích cổ sinh Thẩm Khuyên là một bước tiến hết sức quan trọng và mang một giá trị lịch sử to lớn có ý nghĩa về mặt khoa học. Di tích này đã giúp các nhà nghiên cứu khoa học có được những lượng thông tin cần thiết cho việc nghiên cứu xác định niên đại của lớp vỏ trái đất, sự phát sinh, phát triển cũng như sự diệt vong của các loài động vật qua từng thời kỳ địa chất khác nhau, góp phần cống hiến to lớn cho nghiên cứu cổ sinh, nhân chủng học. Về chính trị, di tích còn là niềm tự hào dân tộc và nâng cao địa vị Việt Nam trên chính trường quốc tế, vì hàng mấy chục vạn năm nay đã có con người cư trú trên đất nước Việt Nam này. Ngoài những ý nghĩa trên, di tích còn có giá trị lịch sử, giá trị tinh thần với người dân địa phương. Thẩm Khuyên là nơi từ bao đời nay có những sự tích, truyền thuyết tồn tại trong dân gian từ thế hệ này sang thế hệ khác. Người già vẫn kể rằng: ngày xưa, khi giặc Phương Bắc sang xâm lược nước ta, khi chúng đến vùng đất Bản Hấu, dân làng đã rủ nhau vào trong hang Thẩm Khuyên trốn giặc. Giặc đã trèo lên đỉnh núi chặt cây xuống lấp miệng hang để khô rồi đốt cháy dân làng trong đó. Hầu hết dân làng đã bị chết thiêu, đa số là người già và trẻ em, trừ một số người tìm được ngách hang thông lên trên thì mới thoát nạn. Các cụ còn kể lại rằng, ngày trước khi đi vào hang tìm phân dơi còn thấy những lớp vỏ trấu cháy khô do thóc gạo dân làng đem vào hang tránh giặc bị đốt cháy. Hang Thẩm Khuyên đã trở thành một nơi linh thiêng đối với dân làng vì biết bao người con của làng đã chết ở đó. Trải qua bao thăng trầm lịch sử, hang là nơi trú ẩn, nơi che chở cho những người dân chạy nạn; hang còn là trường học của cả một thế hệ lớn lên trong chiến tranh. Nhiều người đã học tập và trưởng thành từ những lớp học như thế. Khu di tích Thẩm Khuyên còn có giá trị danh thắng. Đến thăm di tích này, du khách như được trở về với một vùng rừng núi tự nhiên nguyên thủy, hoang dã, với những dãy núi đá vôi và rừng trùng điệp của vòng cung Bắc Sơn.

Đến với hang Thẩm Khuyên, chúng ta có quyền tự hào rằng, chính nơi đây vào khoảng nửa triệu năm trước đã có những loài vượn người sinh sống. Đó là những người vượn đầu tiên xuất hiện ở Việt Nam, là minh chứng lịch sử Lạng Sơn là một trong những chiếc nôi sinh ra loài người. Tháng 12 – 1993, Bộ Văn hóa – Thông tin đã quyết định cấp bằng công nhận di tích hang Thẩm Khuyên là di tích khảo cổ học loại đặc biệt quan trọng. Bất kì người con nào của địa phương cũng có thể cất vang lời hát “Tự hào Bình Gia”: “Bình Gia đây cội nguồn Tổ quốc ta, hang Thẩm Khuyên – Thẩm Hai còn đây, vết chân người xưa còn in…”.